نوشته های جدید
صفحه اصلی / صفحه اصلی / چکیده مقاله ها / سال چهارم / چکیده مقاله های شماره پانزدهم- زمستان 1398 / ۳-نوگرایی مسلمانان روسیه در آستانه سده بیستم معمای مدرنیته و روسی سازی: کلثوم عابدی*

۳-نوگرایی مسلمانان روسیه در آستانه سده بیستم معمای مدرنیته و روسی سازی: کلثوم عابدی*

چکیده:

    نوگرایی به عنوان یک پدیده غربی و اروپایی از سده پانزدهم به بعد آثار مهمی بر

سایر ممالک و جوامع داشته و واکنش های متفاوتی در این جوامع پیرامونی ایجاد شده

است. روسیه نیز از همان سده های شانزدهم به بعد، در معرض این امر بوده و در مراحلی

کوشیده تا با اقتباس یا مقاومت به آن پاسخ دهد. اما یکی ازبخش­های جامعه روسیه،

مسلمانان هستند که حضور اسلام و مسلمانان در روسيه از قرن چهاردهم ميلادي آغاز

شده و از اهميت ويژه‌اي در تاريخ سياسي و فرهنگي روسيه برخوردار بوده است.

     اما بر خلاف دولت روسیه، مسلمانان این کشور بخاطر محدودیت­های گسترده داخلی،

کمتر امکان حضور، واکنش و کنش فعال در قبال امر مدرن و جهان مدرن را داشتند. صرفا

در قرن نوزدهم بود که گرايش به مدرنيته در ميان مسلمانان روسيه نيز پديد آمد و به تدريج

افزايش يافت. سیاست­های استعماری روسیه در جهت مسیحی­­سازی مسلمانان تحت

سلطه­ اش به همراه درک مسلمانان روسیه، به ویژه تاتارها، و مسئله استحاله شدن در

اکثریت روس سبب واکنش علمای نواندیش ایشان چون کورساوی و مرجانی گردید. در ادامه

اندیشه­های نوگرایان مسلمان در قالب جنبش جدیدیه به رهبری گاسپرینسکی نقش بسیار

بارزی در نو شدن فضای اندیشه و جامعه مسلمانان روسیه بازی کرد. در مقاله حاضر پديده

نوگرايي در ميان مسلمانان روسيه – که به صورت یک جنبش تحت عنوان جدیدیه بروز کرد –

مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

    پژوهش حاضر به اين پرسش پاسخ می­دهد که نوگرايي و نوخواهي چگونه در ميان مسلمانان

روسيه آغاز شد و چه نتایجی دربرداشت؟ فرضیه پژوهش عبارت از آن است که مسلمانان روسیه

متاثر از گسترش تفکرات نوخواهی و مدرنیته که در سراسر جهان اسلام رشد می­یافت و مهمتر

جهت مقابله با استحاله فرهنگی روسیه با هدف ممانعت از روسی­سازی مسلمانان سعی در

حفظ هویت خود در مقابل دیگری روس افتادند. نتیجه این اقدامات نوگرایان مسلمان روسیه

پیدایش جنبش­های نوپدیدی مانند جدیدیه بود.

    در رابطه با این موضوع پژوهش­هایی به زبانهای مختلف صورت گرفته، اما نگارنده معتقد است

که کمتر به تاثیر هم زمان دو عنصر پدیده مدرنیته غربی و فشار داخلی در واکنش مسلمانان توجه

شده است. به این معنا که روشنفکران مسلمان روسیه از یک سو مدرنیسم را امری می­دیدند که

مذهب را به چالش می­گیرد و از سوی دیگر برای حفظ هویت خود در برابر روس ها نیازمند یک

نوگرایی با هدف تقویت مبانی خود بودند. چرا که روس­ها از عنصر مدرنیسم برای قدرتمندی دولت

استفاده کرده و با بهره­گیری از ناسیونالیسم روسی و پان اسلاویسم درصدد روسی سازی جوامع

غیر روس موجود در قلمرو خود بودند.

    برای بررسی ایده اصلی این نوشته، کوشش شده تا نخست به ارائه یک بحث نظری و مفهومی

و تاریخی در مورد نوگرایی و پیامدهای آن بپردازم. سپس به بررسی نوگرایی در روسیه از سده

شانزدهم تا سده بیستم توجه نموده و پس از آن، وضعیت مسلمانان روسیه در سده نوزدهم را

نشان دهم. در پایان نیز بطور مفصل­تر واکنش­های روشنفکران مسلمان روس را در سال های پایانی

سده نوزده و اوان سده بیستم را مورد کند و کاو قرار دهم.

واژه‌های کلیدی: نوگرایی و نوخواهی، مسلمانان، روسیه، اندیشه­ ها، اسلام، گاسپیرینسکی، مرجانی

 

* کارشناس ارشد تاریخ مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، kolsomabedi@yahoo.com

 

 

این مطالب را نیز ببینید!

۱-بررسی تطبیقی نماد خورشید و جایگاه آن در تاریخ اندیشه ایران و هند باستان: آمنه اصغریان*/ فاطمه رستمی**    

چکیده: انسان از همان زمان که پا به عرصه گیتی گذاشت، برای رفع ترس­ها و …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *